مهندسی فرهنگی امام رضا(ع)
77 بازدید
موضوع: تاریخ و سیره

مقدمه

حـضـرت علی بن موسی الرضـا (عـليـه السلام ) به سال 148 هجرى در مدينه چشم بـه جـهـان گـشـود و درطـوس خـراسـان، پس از 20 سال امامت که 17 سال آن در مدینه و 3 سال آن به اجبار مامون خلیفه عباسی در خراسان بود، در مـاه صـفـر سال 203 هجرى در سنّ 55 سالگى چهره درنقاب خاک درکشید.

قریب به دهها سال است که با تمام توان و امکانات، قصد ترویج و نهادینه کردن فرهنگ رضوی را در جامعه داریم. در مورد امام رضا(ع) به دلیل آن که در کشور ما دارای موقعیت خاص و ویژه ای است، عبارت «تمام توان و امکانات» به درستی به کار رفته است. وقت آن فرارسیده که با نگاهی به پشت سر ببینیم چه مقدارموفق بوده ایم. اگر نشانه های موفقیت را درنهادینه کردن فرهنگ رضوی در جامعه خویش آشکارا مشاهده می کنیم که هیچ وگرنه اولین وظیفه ما آسیب شناسی نوع عملکرد خودمان در فهم، تبیین و بهره وری از فرهنگ رضوی است.

تبدیل تهدید به فرصت

وقتی به تاریخ منحصر به فرد امام رضا(ع) و تعامل مامون با ایشان می نگریم، مشاهده می کنیم که مامون با استفاده از سیاست شیطانی به اضافه چاشنی خشونت، توانست از موقعیت حضرت سوءاستفاده کند و حکومت خویش را از دو خطر اساسی (علویان و حزب عربی) برهاند. امام رضا(ع) در چنان شرایطی به جای لجبازی و از دست دادن جان خویش، به ناچار تمکین کرد ولی از شرایط موجود بهترین بهره را برد. این برهه از تاریخ برای ما دو درس در پی دارد:

اول آن که هیچ کس از مکر و سیاست دشمن در امان نیست و گاهی اتفاق می افتد که به دلیل شرایط، مکردشمن به دلایلی مانند همراهی با قدرت و امکانات، بر تدبیر ما فائق می آید حتی اگرما شخصیتی چون امام رضا(ع) باشیم.

دوم آن که درصورت ناگریزی، بهترین استفاده را از موقعیت کرده و تهدیدها را تبدیل به فرصت کنیم.هیچ تهدیدی نیست که قابلیت تبدیل به فرصت را نداشته باشد.

پذیرش مردم، شرط اساسی مهندسی فرهنگی

حضرت رضا (ع) 17سال در مدینه حضور داشتند ولی با این حال بیشتر آموزه های امام رضا(ع) مربوط به دوران 3 ساله در خراسان است. این نکته، خاطر نشان می سازد که اگر در سطح جامعه پذیرش نباشد، امام معصوم(ع) نیز نمی تواند برای آن جامعه کاری کند. همان گونه که بسیاری از ائمه (ع) زمان های بسیاری را در منزل گذراندند و مردم از فیض وجود آنها بی بهره بودند. لذا برای مهندسی فرهنگی، بایستی ابتدا در جامعه، پذیرش ایجاد کرد. تکرار یک سری مباحث و موضوعات در حالی که در جامعه پذیرش وجود ندارد، آب در هاونکوبیدن است. برای نمونه کافی است بدانید که امام رضا(ع) در سفرخراسان بعد از نماز صبح در تمام روزها به سوی مردم بر می گشت و آنان را موعظه و ارشادمی فرمود. در حالی که برخی ائمه (ع) در مدینه در برهه هایی از زمان، به دلیل عدم پذیرش از سوی مردم، امکان بیان روایات پیامبر(ص) را نداشتند.